Raport przygotowany na zlecenie Europejskiego Komitetu Regionów (Komisja ds. Zasobów Naturalnych) gromadzi wyniki badań naukowych oraz wnioski płynące z analizy prognostycznej, mając na celu ułatwienie zrozumienia wyzwań stojących przed samorządami lokalnymi i regionalnymi oraz lokalnymi producentami w zakresie rejestracji oznaczeń geograficznych, a także przedstawienie zaleceń dla samorządów lokalnych i regionalnych dotyczących lepszego wykorzystania potencjału unijnych ram prawnych w zakresie oznaczeń geograficznych, zaktualizowanych rozporządzeniami (UE) 2024/1143 i (UE) 2023/2411.
Oznaczenia geograficzne to prawa własności intelektualnej mające na celu ochronę nazw produktów przed nadużyciami lub podrabianiem ich zarejestrowanych nazw związanych z miejscem pochodzenia, zapewniając jednocześnie konsumentom gwarancje co do pochodzenia produktu i jego specyficznych cech.
Badanie stanowi weryfikację rzeczywistości, ujawniając, że wsparcie ze strony samorządów lokalnych i regionalnych znacznie różni się pod względem zakresu i intensywności. Pomimo posiadania uprawnień do wdrażania lokalnej polityki gospodarczej, samorządy lokalne i regionalne w regionach bez długiej historii stosowania oznaczeń geograficznych pozostają bierne w kwestii rejestracji i promocji na rzecz rozwoju regionalnego. Wskazuje to na zależność od dotychczasowych rozwiązań i podkreśla znaczenie wymiany „najlepszych praktyk” między regionami UE. Wiele regionów w dużym stopniu polega na inicjatywach lokalnych producentów i organizacji, przy ograniczonym wsparciu ze strony władz. Większość przypadków zakończonych sukcesem jest wspierana administracyjnie i finansowo. Ponadto świadomość na temat oznaczeń geograficznych jest niska. Wyniki wskazują na niewykorzystany potencjał unijnych ram regulacyjnych dotyczących oznaczeń geograficznych.
Przewidując potencjał w zakresie generowania korzyści gospodarczych i rozwoju lokalnego, w badaniu zaleca się samorządom lokalnym podjęcie następujących działań:
- Podnoszenie świadomości na temat oznaczeń geograficznych w celu przyciągnięcia nowych konsumentów, klientów biznesowych i producentów;
- Stworzenie podstawowych warunków do produkcji produktów objętych oznaczeniami geograficznymi;
- Inwestowanie w szkolenia w celu wzmocnienia umiejętności, innowacyjności i zgodności z przepisami w sektorach produktów oznaczonych oznaczeniami geograficznymi;
- Priorytetowe traktowanie odnowy pokoleniowej poprzez uczynienie kariery w sektorze produktów oznaczonych oznaczeniami geograficznymi realną i atrakcyjną;
- Promowanie produktów oznaczonych oznaczeniami geograficznymi poprzez zamówienia publiczne;
- Włączenie produktów oznaczonych oznaczeniami geograficznymi do lokalnej strategii turystycznej;
- Inwestowanie w badania i rozwój w celu promowania zrównoważonej produkcji produktów oznaczonych oznaczeniami geograficznymi;
- Inwestowanie w gromadzenie i udostępnianie danych, narzędzia prognozowania oraz regionalne obserwatoria w celu przewidywania przyszłych zmian;
- Zapewnienie pomocy administracyjnej, technicznej i finansowej w zakresie wniosków o znaki geograficzne na etapie rozruchu;
- Wyjaśnianie lokalnym producentom przepisów UE;
- Dostosowywanie środków w celu uwzględnienia zarówno stopnia dojrzałości regionalnego ekosystemu znaków geograficznych, jak i danego sektora;
- Zapewnienie wsparcia po rejestracji.