Niniejsze opracowanie, przygotowane w ramach konsorcjum z udziałem firm Syntesia srl oraz Intellera Consulting na zlecenie Dyrekcji Generalnej ds. Podatków i Unii Celnej (DG TAXUD) Komisji Europejskiej, poświęcone jest analizie ram podatkowych sektora finansowego. Celem badania jest (i) zebranie, analiza i przedstawienie dowodów na istnienie problemów związanych z obecnymi ramami podatkowymi, (ii) przedstawienie spostrzeżeń dotyczących celów polityki oraz przyszłych kierunków działań, które mogłyby rozwiązać te problemy, oraz (iii) ocena i porównanie prawdopodobnych skutków tych kierunków działań. Ramy podatkowe są oceniane pod kątem ich dwóch głównych elementów, a mianowicie: unijnych ram podatku VAT dla sektora finansowego, które charakteryzują się zwolnieniami określonymi w art. 135 ust. 1 lit. a)–g) dyrektywy w sprawie VAT. Ramy te, obowiązujące od czasu wprowadzenia unijnego systemu VAT w 1977 r., były historycznie uzasadnione względami technicznymi związanymi z trudnością w określeniu podstawy opodatkowania w przypadku usług wycenianych w oparciu o spread stóp procentowych i inne opłaty ukryte. Poza ramami podatku VAT państwa członkowskie stosują według własnego uznania różnorodne podatki sektorowe. Obejmują one podatki od sprzedaży niektórych produktów, takie jak podatki od składek ubezpieczeniowych (IPT) i opłaty skarbowe, podatki od transakcji finansowych (FTT), opłaty nakładane na instytucje finansowe, podatki od wynagrodzeń w sektorze finansowym, dodatkowy podatek dochodowy od osób prawnych (CIT) oraz tzw. podatki od nadzwyczajnych zysków.
Zidentyfikowane problemy:
- Ze względu na zwolnienie z podatku VAT podmioty świadczące usługi finansowe nie mają prawa do odliczenia podatku. Oznacza to z kolei, że wiele zakupów środków produkcji w tym sektorze podlega opodatkowaniu, co skutkuje obciążeniem podatkowym, które nie pojawia się na fakturach i dlatego jest powszechnie określane jako „ukryty” VAT.
- Ogólne ramy prawne są niejasne, złożone i rozdrobnione. Różnice między państwami członkowskimi są szczególnie wyraźne w zakresie traktowania usług związanych z ubezpieczeniami, zarządzania funduszami i aktywami, usług powierniczych, niektórych instrumentów pochodnych, łańcuchów wartości w systemach płatniczych oraz niektórych rodzajów działalności związanej z kryptowalutami.
Konsekwencje tych problemów
- Zwolnienie to powoduje zakłócenia gospodarcze i stwarza silne zachęty do świadczenia usług we własnym zakresie lub w ramach krajowych grup VAT, zamiast kupowania ich na zewnątrz lub za granicą. Ogranicza to neutralność podatku VAT, hamuje outsourcing, zniechęca do specjalizacji i może spowolnić innowacje oraz wzrost wydajności.
- W badaniu wskazano również istotne skutki fiskalne. Ogólne zobowiązanie z tytułu podatku VAT związane z sektorem finansowym szacuje się na 72,4 mld EUR w 2023 r., jednak większość tej kwoty stanowi ukryty podatek VAT od nakładów, a nie podatek VAT od konsumpcji końcowej.
- Ramy podatkowe nakładają również obciążenia związane z przestrzeganiem przepisów. Koszty administracyjne związane z przestrzeganiem przepisów dotyczących podatku VAT w sektorze finansowym szacuje się na około 1,3 mld EUR rocznie, a dodatkowe 870 mln EUR przypada na przestrzeganie przepisów dotyczących podatków sektorowych.
W badaniu stwierdzono, że pierwotne uzasadnienie techniczne zwolnienia z podatku VAT nie jest już w pełni aktualne. W połączeniu z rozbieżnymi krajowymi podatkami sektorowymi obecne ramy podatkowe powodują zakłócenia, złożoność, niepewność prawną i fragmentację. Problemy te stają się coraz poważniejsze w miarę cyfryzacji sektora i coraz większej specjalizacji łańcuchów wartości.
