Projekt zlecony przez Dyrekcję Generalną ds. Podatków i Unii Celnej (DG TAXUD) realizowany w konsorcjum pod przewodnictwem Austrian Institute of Economic Research (WIFO), będzie dotyczył ilościowego oszacowania luki w podatku akcyzowym (excise gap) w Unii Europejskiej, rozumianej jako różnica pomiędzy teoretycznie należnymi dochodami z akcyzy a faktycznie pobranymi wpływami budżetowymi. Akcyza stanowi kluczowy element systemów podatkowych państw członkowskich, obejmując wyroby tytoniowe, alkohol i napoje alkoholowe oraz produkty energetyczne, a jej rola wykracza poza funkcję fiskalną, wspierając cele zdrowotne, klimatyczne oraz bezpieczeństwa rynku wewnętrznego UE.
Pomimo istnienia minimalnej harmonizacji na poziomie unijnym, znaczne różnice w stawkach akcyzy pomiędzy państwami członkowskimi sprzyjają nadużyciom podatkowym, oszustwom i nielegalnemu handlowi. Projekt odpowiada na potrzebę uzyskania porównywalnych i transparentnych szacunków luki akcyzowej, które pozwolą lepiej zrozumieć skalę utraconych dochodów, źródła nieprzestrzegania przepisów oraz skuteczność obowiązujących regulacji i działań egzekucyjnych.
W ramach badania zostaną przeanalizowane i udoskonalone istniejące metodologie szacowania luki akcyzowej, w oparciu o wcześniejsze badania produktowe realizowane m.in. przez DG TAXUD i OLAF, a także doświadczenia państw członkowskich, wybranych krajów trzecich oraz dorobek akademicki. Projekt obejmie kluczowe kategorie wyrobów akcyzowych, w tym papierosy i tytoń do skręcania, alkohole wysokoprocentowe, piwo, wino oraz benzynę bezołowiową.
Istotnym elementem projektu będzie zastosowanie i porównanie kilku podejść metodologicznych, w tym zestawienia sprzedaży wyrobów opodatkowanych z szacunkami konsumpcji, benchmarkingu kontrfaktycznego oraz opracowania i wdrożenia dodatkowej, innowacyjnej metody. Uzupełnieniem analiz będzie model ekonometryczny prognozujący konsumpcję wyrobów akcyzowych i wynikającą z niej lukę podatkową we wszystkich państwach członkowskich UE.
Wyniki badania umożliwią ocenę skali luki akcyzowej zarówno na poziomie UE, jak i poszczególnych państw oraz kategorii produktów, a także identyfikację ograniczeń danych i obszarów wymagających poprawy. Projekt dostarczy podstaw analitycznych dla przyszłych inicjatyw politycznych, w tym działań upraszczających system akcyzowy, wzmacniających walkę z oszustwami podatkowymi oraz ograniczających negatywne skutki nielegalnego handlu dla zdrowia publicznego, bezpieczeństwa i polityki klimatycznej.
