Spirala zadłużenia: czym jest i ile kosztuje. Analiza problemu nadmiernego zadłużenia w Polsce

Publikacje

8 wrz 2026

Andrzej Rzońca

Pobierz publikację

udostępnij:

Autorzy

Andrzej Rzońca

Rada Naukowa Fundacji CASE
Doktor habilitowany nauk ekonomicznych, profesor SGH. Absolwent Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie oraz programu WEMBA, prowadzonego przez SGH i University of Minnesota. Członek rad nadzorczych spółek prawa handlowego. W przeszłości m. in. przewodniczący Towarzystwa Ekonomistów Polskich, członek Rady Polityki Pieniężnej III kadencji, główny ekonomista TFI Altus, wiceprezes Forum Obywatelskiego Rozwoju (FOR), doradca Prezesa NBP.

Artykuły tego autora:
- 172. Zeszyt mBank-CASE: Rosnące zadłużenie państw i jego ryzyka
  Na Zeszyt mBank-CASE Nr 172 „Rosnące zadłużenie państw i jego ryzyka” składają się dwa artykuły: „Rosnące zagrożenie niewypłacalnością długu publicznego i nowym globalnym kryzysem finansowym w epoce po pandemii COVID-19″ autorstwa Marka Dąbrowskiego oraz „Czy Polska wpadnie w pułapkę długu?” autorstwa Jakuba Karnowskiego i Andrzeja Rzońcy. Z „Wprowadzenia” do artykułu „Rosnące zagrożenie niewypłacalnością … Continued
- 165. Zeszyt mBank-CASE: Czy gospodarka jest skazana na długą recesję?
  Prognozowanie w warunkach silnego wstrząsu jest obarczone wyjątkowo dużą niepewnością. Rodzi ona pokusę do formułowania alarmistycznych prognoz. Doświadczenia z przeszłych pandemii, w szczególności tych z XX wieku, dla których mamy najwięcej danych, nie dają ku temu podstaw. Najłagodniejsze z nich osłabiały wzrost o mniej niż 1 pkt proc., a najostrzejsza, Hiszpanka, o 6 pkt proc. … Continued
- 144. Zeszyt mBank-CASE: O wzroście gospodarczym w Europie, czyli niepewna perspektywa rozwoju krajów zachodnich
  Wzrost w Unii Europejskiej od wybuchu globalnego kryzysu finansowego jest wolniejszy (1) niż przed kryzysem, (2) niż wynikałoby to z trendu, (3) niż przewidywano i (4) niż w Stanach Zjednoczonych. Jego słabość wynika bardziej z powodów podażowych niż popytowych. Stratę w produkcie potencjalnym po kryzysie zwiększały: nierównowagi sprzed kryzysu, stymulacja fiskalna z lat 2007-2009 zwiększająca … Continued
Artykuły autora

Raport Andrzeja Rzońcy „Spirala zadłużenia: czym jest i ile kosztuje. Analiza problemu nadmiernego zadłużenia w Polsce” składa się z czterech części.

W części pierwszej przedstawiono kredyt konsumencki w teorii ekonomii. Punkt wyjścia stanowi klasyczne uzasadnienie jego pozytywnego wpływu na dobrobyt, wywiedzione z hipotezy dochodu permanentnego Friedmana, hipotezy cyklu życia Modiglianiego i Brumberga oraz modelu Halla. Następnie opisane są cztery grupy warunków, od spełnienia których zależy ten wpływ, odnoszące się do racjonalności konsumenta, kompletności i symetrii informacji, struktury rynku oraz efektów zewnętrznych. Zasadniczą częścią tego rozdziału jest analiza pięciu niedoskonałości rynku, tj. asymetrii informacji, ograniczonej racjonalności, niskiej wiedzy finansowej, drapieżnych praktyk kredytowych oraz ukrywania cech produktu, które mogą odwrócić pozytywny wpływ kredytu na dobrobyt. Rozdział zamyka synteza wskazująca sytuacje, w których kredyt konsumencki obniża dobrobyt, oraz implikacje dla polityki regulacyjnej.

W części drugiej zdefiniowano pojęcie spirali zadłużenia, odróżniając je od pojęć pokrewnych (zadłużenie, zadłużenie problemowe, nadmierne zadłużenie) i osadzając je w literaturze ekonomicznej i prawnej, w tym w kontekście dyrektywy CCD2. Opisano pięć mechanizmów jej powstawania. Obejmują one: błędną ocenę zdolności kredytowej, mikroekonomiczne wstrząsy w dochodzie, negatywne szoki makroekonomiczne, rolowanie długu w sektorze pozabankowym oraz behawioralne mechanizmy narastania zadłużenia. Przedstawiono wskaźniki nadmiernego zadłużenia stosowane w UE i Polsce, w tym ich zdolność diagnostyczną i ograniczenia. Na zakończenie tej części opisano skalę kredytu dla gospodarstw domowych w Polsce i ich zadłużenie. Analizując dynamikę przepływów do zaległości, wzięto pod uwagę różnice między segmentami rynku i produktami. W analizie wykorzystano głównie dane Biura Informacji Kredytowej (BIK) i BIG InfoMonitor.

W części trzeciej przedstawiono koszty spirali zadłużenia. Ujęto je w czterech wymiarach. W wymiarze indywidualnym i rodzinnym skupiono się na kosztach dla zdrowia, zarówno psychicznego, jak i fizycznego, zaburzeń w funkcjonowaniu rodziny, negatywnych skutkach tych zaburzeń dla dzieci. Zajęto się także problemem stygmatyzacji i izolacji społecznej oraz ich znaczenia dla nasilenia spirali zadłużenia. W wymiarze społecznym opisano koszty dla produktywności i funkcjonowania na rynku pracy. Pokazano też wpływ spirali zadłużenia na wykluczenie finansowe oraz społeczne, w tym mobilność i akumulację kapitału ludzkiego. W wymiarze makroekonomicznym przedstawiono zależność między zadłużeniem gospodarstw a wzrostem gospodarki, mechanizm recesji zadłużeniowych i delewarowania, ryzyko kryzysów bankowych oraz skutki dla mechanizmu transmisji polityki pieniężnej. Zasadniczym elementem tej części jest próba oszacowania wybranych kosztów spirali zadłużenia dla Polski. W szacunkach tych uwzględniono część kosztów ochrony zdrowia, koszty spadku nakładów pracy i obniżonej produktywności oraz niektóre bezpośrednie koszty fiskalne. Pokazano też hipotetyczne koszty kryzysu jako scenariusza skrajnego.

W części czwartej scharakteryzowano modele wymiany informacji kredytowej. Przedstawiono funkcje publicznych rejestrów kredytowych i prywatnych biur kredytowych, różnice między raportowaniem kompleksowym a negatywnym oraz możliwe skutki wymiany informacji, w tym związane z nią zagrożenia. Na tym tle opisano polski model i porównano go z systemami działającymi w innych krajach. Wskazano jego mocne strony i ograniczenia. Na koniec tej części sformułowano rekomendacje dotyczące zmian w regulacjach. Nacisk położono na domknięcie luk w pokryciu sektora kredytu konsumenckiego.

Powiązane publikacje

Brak wyników

Spirala zadłużenia: czym jest i ile kosztuje. Analiza problemu nadmiernego zadłużenia w Polsce

Autorzy

Andrzej Rzońca

Artykuły tego autora:

Powiązane publikacje

1 Zapisz się na wybrane listy mailingowe

Wysyłamy wiadomości w języku polskim i angielskim. Treści w obu językach różnią się. Możesz wybrać subskrypcję w jednym lub w obu językach.

2 Potwierdź e-mail i zaakceptuj klauzulę

Spirala zadłużenia: czym jest i ile kosztuje. Analiza problemu nadmiernego zadłużenia w Polsce

Autorzy

Andrzej Rzońca

Artykuły tego autora:

Powiązane publikacje

Dostarczamy rzetelnej wiedzy. Zapisz się do naszego newslettera.

Newsletter CASE

1 Zapisz się na wybrane listy mailingowe

Wysyłamy wiadomości w języku polskim i angielskim. Treści w obu językach różnią się. Możesz wybrać subskrypcję w jednym lub w obu językach.

2 Potwierdź e-mail i zaakceptuj klauzulę